Η πλάνη του Τίμωνα

Δίκιο είχε ο Τίμων ο Αθηναίος, ο οποίος έμεινε στην ιστορία ως «ο Μισάνθρωπος»; Για τη μισανθρωπία του, εννοώ.

Η ιστορία του, λίγο πολύ γνωστή. Έζησε την εποχή του Πελοποννησιακού πολέμου, ήταν αρκετά πλούσιος και γαλαντόμος αλλά μαζί και καλόκαρδος και εύπιστος, κάτι που είχε ως αποτέλεσμα να του «κολλήσουν» ένα σωρό κόλακες, συμφεροντολόγοι και παρασιτικοί τύποι οι οποίοι τον εκμεταλλεύθηκαν και του έφαγαν όλη την περιουσία ενώ, όταν αυτό συνέβη, του γύρισαν και την πλάτη.

Η απάντησή του; Την έκανε, απένταρος πια, πήγε στον Υμηττό, σε ένα μικρό κτήμα που είχε εκεί και τους μίσησε όλους και όλα με λύσσα και σκληρότητα, πλήρως αποστασιοποιημένος από την κοινωνία. Μάλιστα, όσους έκαναν το λάθος να έρθουν στην καλύβα του τους έδιωχνε με τις κλωτσιές. Τότε ήταν που οι συνάνθρωποί του τον έβγαλαν μισάνθρωπο και το παρατσούκλι αυτό του έμεινε. Ούτε όταν πέθανε δεν έπαψε να μισεί τους άλλους – η επιτύμβια επιγραφή του μνήματός του, που αποδίδεται σε εκείνον και λέγεται ότι ο ίδιος την έγραψε, έλεγε: «Αφήνοντας μια άθλια ζωή, αναπαύομαι εδώ. Το όνομά μου δεν πρόκειται να το μάθετε και να πάτε στον κόρακα».

«Πλείστοι άνθρωποι κακοί», που έλεγε και ένας άλλος αρχαίος, ο Βίας ο Πριηνεύς – αυτός δεν ήταν μισάνθρωπος αλλά ένας από τους επτά σοφούς της αρχαιότητας, άρα κάτι θα ήξερε. Αυτό είναι η πραγματικότητα: πολλοί άνθρωποι είναι μαλάκες, κακοί, ειδεχθείς με πάμπολλους διαφορετικούς τρόπους, κάτι που, στην ενήλικη ζωή μας, αρκετοί το καταλαβαίνουν συνοδεία μπόλικης πίκρας και απογοήτευσης.

Η μισανθρωπία και ο αναχωρητισμός, ωστόσο, είναι η απάντηση σ’ αυτό το πρόβλημα; Νομίζω πως όχι.

Με τον καιρό κατάλαβα ότι η μισανθρωπία είναι μάλλον μία αδυναμία, τίποτα περισσότερο. Η αδυναμία να αποδεχθείς τους ανθρώπους για αυτό που πράγματι είναι, ήτοι ατελή, προβληματικά, τρωτά, ευάλωτα, έρμαια της μικροπρέπειας, των παρορμήσεων και των επιθυμιών τους, διαπράττοντα συνεχώς σφάλματα κι εν τέλει, επί της ουσίας, αδύναμα, όντα.

Επίσης, ούτε ο αναχωρητισμός, η παραίτηση από τον κόσμο, οδηγεί κάπου. Ο άνθρωπος ήταν, παραμένει και θα είναι ζώο κοινωνικό, ζώο αγέλης, που έχει ανάγκη τα άλλα μέλη της αγέλης για να επιβιώνει. Ακόμα και αν πας να γίνεις ερημίτης σ’ ένα βουνό, σαν τον Τίμωνα καλή ώρα, σε περίπτωση που σε πονέσει το πόδι σου θα χρειαστείς έναν γιατρό, άρα πάλι θα έχεις ανάγκη τους άλλους – τόσο απλά. Για την ακρίβεια, έτσι την έπαθε ο ίδιος ο φουκαράς ο Τίμων: σε μεγάλη ηλικία πια έπεσε από ένα δέντρο, χτύπησε άσχημα αλλά δεν θέλησε να φέρει έναν γιατρό (λόγω της μισανθρωπίας του, φυσικά) και τελικά έπαθε γάγγραινα και πέθανε. Άνθρωπος μόνος του δεν μπορεί να υπάρξει. Είμαστε εξαρτημένοι ο ένας από τον άλλον. Χώρια που δεν είναι σωστό ούτε από φιλοσοφικής άποψης να μείνεις μόνος σου, μακριά απ’ όλους – ίσως κάποτε γράψω κάποια πράγματα που έχω σκεφτεί γι’ αυτό.

Οπότε, το συμπέρασμα είναι ότι ούτε η μισανθρωπία ούτε η παραίτηση από τον κόσμο έχουν, ουσιαστικά, νόημα.

Αυτό, μάλλον, το είχαν καταλάβει και οι σύγχρονοι του Τίμωνα, γι’ αυτό και διαρκώς τον σχολίαζαν και τον κορόιδευαν (όπως, π.χ., ο Αριστοφάνης, που τον σατίρισε στις κωμωδίες του «Λυσιστράτη» και «Όρνιθες»)…

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s